Cách kiểm chứng câu trả lời từ AI

Câu trả lời của AI thường trôi chảy, mạch lạc và có vẻ rất thuyết phục. Nhưng chính điều đó lại tiềm ẩn rủi ro: một số liệu bịa đặt trông cũng đáng tin chẳng kém gì số liệu thật. Bạn không cần phải kiểm tra lại mọi thứ, nhưng bạn cần một quy trình nhanh chóng, đáng tin cậy cho những thông tin quan trọng. Hướng dẫn này sẽ giúp bạn làm điều đó.

Vì sao câu trả lời của AI có thể sai?

• AI dự đoán từ ngữ nghe có vẻ hợp lý. Mô hình ngôn ngữ chỉ ghép các từ sao cho tự nhiên; nó không tự tra cứu dữ kiện trừ khi có công cụ tìm kiếm hỗ trợ. Hướng dẫn của chúng tôi về cách hoạt động của AI chatbot sẽ giải thích rõ hơn về điều này.
• Kiến thức có mốc thời gian giới hạn. Giá cả, luật pháp, nhân sự, phiên bản phần mềm và lịch trình đều có thể thay đổi sau thời điểm dữ liệu được thu thập để huấn luyện.
• AI có thể tự bịa nguồn. Tiêu đề sách, tác giả, số trang, đường link và các án lệ có thể được tạo ra với định dạng trông y như thật.
• AI có xu hướng đồng tình với bạn. Những câu hỏi mang tính định hướng như "Có phải là... không?" có thể khiến AI thiên về việc xác nhận những gì bạn vốn đã tin.
• AI hay nhầm lẫn các chi tiết. Hai người trùng tên, hai đạo luật tương tự nhau, hoặc hai phiên bản của cùng một phần mềm rất dễ bị lẫn lộn.

Xác định nội dung cần kiểm tra

Hãy đối chiếu mức độ cẩn trọng với mức độ rủi ro. Bạn có thể tham khảo bảng sau:

Những thông tin chi tiết cần được chú ý nhất: số liệu, ngày tháng, tên riêng, trích dẫn, điều luật, liều lượng, giá cả, thông số kỹ thuật và tài liệu tham khảo.

Quy trình kiểm chứng thông tin gồm 5 bước

1. Chia câu trả lời thành từng luận điểm

Hãy yêu cầu AI thực hiện bước đầu tiên cho bạn:

Liệt kê tất cả các luận điểm thực tế trong câu trả lời trước của bạn thành danh sách đánh số.
Với mỗi ý, hãy cho biết mức độ tự tin của bạn (cao, trung bình hay thấp) và loại
nguồn nào có thể xác minh được thông tin đó.

Mức độ tự tin mà AI đưa ra không hoàn toàn đáng tin vì mô hình đôi khi vẫn "tự tin sai", nhưng danh sách này sẽ chỉ rõ cho bạn chính xác những gì cần kiểm tra.

2. Tìm nguồn gốc ban đầu

Với mỗi luận điểm quan trọng, hãy tìm xem nó bắt nguồn từ đâu. Ưu tiên các nguồn gốc: cơ quan thống kê chính thức cho các con số, văn bản luật trên trang công báo chính phủ, bài nghiên cứu gốc trên tạp chí khoa học, hướng dẫn sử dụng từ nhà sản xuất, trang web chính thức của tổ chức. Một bài báo hay bài blog trích dẫn lại con số đó đều đã qua một tầng trung gian.

3. Đọc đối chiếu đa chiều

Những người kiểm chứng thông tin chuyên nghiệp không đánh giá một nguồn chỉ qua vẻ ngoài chỉn chu của nó. Họ mở thêm các tab mới để xem các nguồn uy tín khác nói gì về thông tin đó và về chính nguồn tin gốc. Nếu nhiều nguồn độc lập, có uy tín cùng đồng thuận, bạn có thể yên tâm.

4. Kiểm tra trích dẫn có tồn tại và đúng nội dung không

Nếu AI đưa ra một tài liệu tham khảo, hãy tìm chính xác tiêu đề đó trên công cụ tìm kiếm, thư mục thư viện hoặc cơ sở dữ liệu học thuật. Sau đó mở ra và xác nhận xem tài liệu có thực sự hỗ trợ cho luận điểm đó không. AI đôi khi trích dẫn một bài báo có thật nhưng nội dung lại không hề đề cập đến điều AI nói.

5. Kiểm tra thời gian xuất bản

Thông tin đó có còn mới không? Hãy xem nguồn tin được xuất bản hoặc cập nhật lần cuối khi nào, và liệu đã có thay đổi gì kể từ đó chưa: quy định mới, phiên bản mới, mức giá mới.

Các câu lệnh giúp câu trả lời dễ kiểm tra hơn

Cách bạn đặt câu hỏi có thể giảm thiểu sai sót ngay từ đầu:

Chưa tốt:
Tác dụng phụ của [tên thuốc] là gì?

Tốt hơn:
Những tác dụng phụ thường được ghi nhận của [tên thuốc] là gì? Hãy tách biệt
những sự thật đã được chứng minh rõ ràng với những điều bạn chưa chắc chắn, và nói
rõ nếu bạn không biết. Cho tôi biết tài liệu chính thức nào, chẳng hạn như tờ
hướng dẫn sử dụng cho bệnh nhân, mà tôi nên tra cứu để xác nhận.

Những câu lệnh hữu ích khác bạn có thể thêm vào:

• "Nếu không chắc chắn, hãy nói rõ thay vì đoán mò."
• "Chỉ trả lời dựa trên văn bản tôi đã dán bên dưới. Nếu văn bản không đề cập, hãy cho tôi biết."
• "Một người không đồng ý với câu trả lời này sẽ đưa ra lập luận gì?"
• "Những phần nào trong câu trả lời này có thể đã lỗi thời?"

Yêu cầu trả lời dựa trên văn bản bạn cung cấp là cách đặc biệt đáng tin cậy. Hãy dán tài liệu vào và đặt câu hỏi về nó, hoặc sử dụng công cụ tóm tắt văn bản, sau đó đối chiếu lại kết quả với bản gốc. Bạn cũng có thể mở câu lệnh kiểm tra luận điểm trong đoạn chat để lên kế hoạch xác minh.

Dấu hiệu cảnh báo trong câu trả lời của AI

• Các con số quá chi tiết nhưng không có nguồn, ví dụ như tỷ lệ phần trăm đến một chữ số thập phân.
• Câu trích dẫn của người nổi tiếng mà bạn không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác.
• Tài liệu tham khảo có chi tiết bất thường: một tạp chí không thuộc chuyên ngành đó, một tác giả không làm việc trong lĩnh vực đó, một đường link không thể mở được.
• Câu trả lời thay đổi hoàn toàn khi bạn tạo lại câu trả lời hoặc hỏi "Bạn có chắc không?"
• Các nhận định về pháp lý hoặc y tế mà không đề cập đến quốc gia, liều lượng hay hoàn cảnh cụ thể.
• Thông tin về các sự kiện gần đây nhưng không đi kèm mốc thời gian.

Hỏi "Bạn có chắc không?" có thể giúp làm lộ điểm yếu, nhưng đừng vội coi câu trả lời đã thay đổi là đúng. Các mô hình đôi khi cũng rút lại câu trả lời đúng khi bị nghi ngờ. Hãy luôn kiểm tra ngoài đoạn chat.

Hỏi một AI khác có giúp ích không?

Việc so sánh câu trả lời từ các kiểu mô hình khác nhau trong menu chat, hoặc từ một dịch vụ AI khác, có thể giúp phát hiện những điểm bất đồng đáng để tìm hiểu thêm. Tuy nhiên, các hệ thống AI đều được huấn luyện trên nguồn dữ liệu có phần trùng lặp và có thể mắc cùng một lỗi, vì vậy sự đồng thuận giữa hai AI không phải là bằng chứng xác thực. Hãy dùng chúng để tìm ra điều cần kiểm tra, chứ không coi đó là bước kiểm chứng cuối cùng.

Học sinh, sinh viên và nhà nghiên cứu có thể tìm thêm gợi ý tại AI cho học sinh, sinh viên, ChatG cho nhà nghiên cứu và mục câu lệnh học tập.

Nơi kiểm tra cho từng loại thông tin

Câu hỏi thường gặp

AI có thường xuyên trả lời sai không?

Tần suất sai sót thay đổi rất nhiều tùy thuộc vào mô hình, chủ đề và dạng câu hỏi, vì vậy không có một con số cố định nào. Các chủ đề phổ biến thường được xử lý tốt hơn so với các chủ đề ngách, sự kiện mới diễn ra, số liệu chính xác và các trích dẫn tài liệu.

Có an toàn khi dùng AI cho các câu hỏi y tế hoặc pháp lý không?

Bạn có thể dùng AI để hiểu các thuật ngữ, chuẩn bị câu hỏi và nắm thông tin nền tảng chung. Đừng dùng AI để đưa ra quyết định về điều trị, dùng thuốc, tố tụng hay tài chính mà không có ý kiến của chuyên gia có trình độ. Trong trường hợp khẩn cấp, hãy liên hệ ngay với cơ quan cấp cứu tại địa phương.

Tôi có nên yêu cầu AI cung cấp nguồn không?

Nên, vì điều đó gợi ý cho bạn biết cần tìm kiếm điều gì. Nhưng hãy luôn tự mình mở từng nguồn đó ra, vì AI có thể đưa ra các tài liệu tham khảo hoàn toàn không tồn tại hoặc nội dung không hề nói như AI khẳng định.

Tại sao đường link trong câu trả lời của AI đôi khi không hoạt động?

Trừ khi AI thực sự có tính năng duyệt web để tra cứu trang đó, đường link trong câu trả lời chỉ là văn bản được tạo ra như mọi từ ngữ khác. Nó có thể dẫn đến một trang đã bị chuyển đi, hoặc một địa chỉ nhìn có vẻ hợp lý nhưng chưa từng tồn tại. Hãy tìm kiếm theo tiêu đề hoặc tên tổ chức thay vì chỉ tin vào đường link.

Cách nhanh nhất để kiểm tra một dữ kiện đơn lẻ là gì?

Hãy tìm kiếm trực tiếp luận điểm đó và tìm nguồn gốc hoặc nguồn cực kỳ uy tín trong số các kết quả đầu tiên. Nếu bạn không tìm thấy nguồn nào trong vòng vài phút, đừng vội tin vào thông tin đó.